WYWIADY:

WYWIADY:

Przeczytaj rozmowy z pisarzami oraz poznaj wiele osób z pasją! Czytaj dalej »

FOTOREPORTAŻE Z PODRÓŻY

FOTOREPORTAŻE Z PODRÓŻY

Setki fotoreportaży z różnych zakątków kraju i ze świata Czytaj dalej »

POLECAMY SETKI KSIĄŻEK!

POLECAMY SETKI KSIĄŻEK!

Wybierz spośród ogromnego katalogu książkę dla siebie Czytaj dalej »

PORADY

PORADY

Znajdziecie tutaj naprawdę wiele praktycznych i ciekawych porad Czytaj dalej »

POCZYTAJ MI NA UCHO

POCZYTAJ MI NA UCHO

Audiobook - jaki wybrać? Sto kilkadziesiąt propozycji! Wybierz i słuchaj. Czytaj dalej »

NAJLEPSZE KSIĄŻKI DLA DZIECI I MŁODZIEŻY

NAJLEPSZE KSIĄŻKI DLA DZIECI I MŁODZIEŻY

Kilkadziesiąt tytułów książek polecanych przez naszych ekspertów Czytaj dalej »

SZPIEG Z KSIĘGARNI NADAJE:

SZPIEG Z KSIĘGARNI NADAJE:

LISTA NIEOBECNOŚCI, Michał Paweł Urbaniak - jedna z najpiękniejszych i najsmutniejszych powieści tego roku Czytaj dalej »

POCZYTAJ MI NA UCHO:

POCZYTAJ MI NA UCHO:

Druga strona mocy, Joanna Jax Czytaj dalej »

 

PATRONAT MEDIALNY:”Trzynaście opowieści” Ksawery Pruszyński – recenzja

Hits: 49

Przyznam, że być może nie sięgnęłabym rychło po tę książkę, gdyby nie wypowiedzi Józefa Hena, autora m.in. słynnego “Nowolipia” i najnowszego dziennika “Bez strachu”.  To on przypomniał nam o  tragicznie zmarłym w  1950 r. znakomitym dziennikarzu, reportażyście, wspaniałym gawędziarzu. Napisał także ciekawą przedmowę do niniejszego wydania “Trzynastu opowieści”. Warto “odkurzyć” tę zapomnianą, świetną prozę. Zawarte tu opowiadania, dotyczące głównie losów polskiej armii na zachodzie, oparte są na faktach, jedynie “Trębacz z Samarkandy” (który dawniej był na liście lektur w szkole podstawowej) stanowi kompozycję autorską.


Kim był Ksawery Pruszyński? Urodził się na ukraińskiej wsi za Zbruczem,  jak sam wspomina: “przyszedłem na świat na rozdrożu światów i czasów, kultur i wiar, mów i ras, warstw i narodów”.  Uczył się w gimnazjum jezuickim, studiował prawo.  Zaczynał jako korektor w krakowskim “Czasie”, by przejść do redagowania przeglądów prasy zagranicznej i w końcu do pisania własnych reportaży ( pierwszy cykl z Węgier). Zadebiutował w 1932 r. książką
Sarajewo 1914, Szanghaj 1932, Gdańsk 193?. Należał do środowiska młodych konserwatystów. Był reporterem z wojny domowej w Hiszpanii. Adept szkoły podchorążych w Coëtquidan w Bretanii, uczestnik bitwy o Narwik, ciężko ranny w bitwie pod Falaise. Od 1941 r. pełnił funkcję attache prasowego w ambasadzie RP w Moskwie, potem w Kujbyszewie. Publikował w polskiej prasie. W latach 1948–1950 był  ministrem pełnomocnym i posłem nadzwyczajnym Polski Ludowej w Holandii. Związany wówczas z poetką Julią Hartwig. Zginął w wypadku  samochodowym w Rhynern. Miał zaledwie 43 lata.

Często podróżował, pisał teksty w trasie, był niezwykle aktywnym publicystą i świetnym beletrystą, bystrym obserwatorem wyczulonym na piękno języka. Odważnie formułował swoje myśli, konstruował plastyczne opisy i znakomite sylwetki ludzkie.
Ryszard Kapuściński stwierdził, że Pruszyński “sprawił, że reportaż stał się nie tylko produktem oka, ale również i umysłu”.Czytając “Trzynaście opowieści” nie sposób nie zauważyć, że w ich centrum znajduje się przede wszystkim człowiek, wraz ze swoimi wadami i zaletami, uczuciami, obawami; postawiony w trudnej sytuacji,  w obliczu wyboru, w wojennej zawierusze i wśród ludzkich opinii.  Pruszyński poświęcał uwagę artystom, ludziom uzdolnionym, szlachetnym, także tym zagubionym,  w skomplikowanej życiowej sytuacji, z gorzkim osądem rzeczywistości.
Wbrew moim obawom tematyka nie jest stricte wojenna, zazwyczaj stanowi tylko tło, czy punkt wyjścia do danej opowieści. Ważnym i często przewijającym się motywem jest sztuka, m.in. architektura, obrazy sakralne, witraże. Mocno obecna jest wiara, ale bez natrętnego dydaktyzmu. Na uwagę zasługuje barwny, gawędziarski styl opowiadania.

Szczerze przyznam, że jestem pozytywnie zaskoczona jakością i uniwersalnością tej prozy, bogactwem tematów i psychologicznymi obserwacjami.
Nie sposób przywołać wszystkich tekstów, ale wspomnę o kilku.
W “Różańcu z granatów” poznajemy historię młodego emigranta, który walczył w wojnie domowej w Hiszpanii – różaniec ze szlachetnych kamieni zdobyty w nietypowych okolicznościach uratował mu życie, żołnierz otrzymał Krzyż Walecznych z rąk polskiego majora, zmarł w szpitalu w Anglii, gdzie narrator – ranny korespondent wojenny recytował mu “Grenadę”. To opowiadanie zostało zekranizowane z Danielem Olbrychskim w roli głównej.
“Trębacz z Samarkandy” opowiada o młodym historyku, który podczas wojennej tułaczki w Uzbekistanie poznał drugą część naszej krakowskiej legendy o Lajkoniku i przerwanym hejnale. Czy zatem to dowód, że to “autentyczna legenda”?
“Spadochronowy witraż” to burzliwe dzieje młodego artysty, który walczył w Hiszpanii, potem w Paryżu rozwinął zainteresowanie sztuką witrażową, zgłębiał barwienie szkła. Fascynowała go legenda o Ruizie de la Pennaroya: po jego śmierci na wojnie, na białych dotąd witrażach wystąpiła czerwona krew. W szkockiej kaplicy umieścił witraż ze św. Andrzejem Bobolą, gdzie po latach na przezroczystych elementach pojawił się kolor krwi.
“Cosas de polonia” stanowi świetny portret polskiej mentalności. To opowieść o pisarzu, który choć marnego talentu literackiego, był znakomitym organizatorem. W czasie wojny posądzano go o kolaborację z Niemcami, tymczasem on miał wielkie zasługi dla polskiej prasy podziemnej, o czym dowiedziano się po latach, gdy ów człowiek już nie żył.
“Ziętarowe skarby” – o wypełnieniu ostatniej woli chorążego Ziętary, który chciał za własne oszczędności ku chwale swojego pułku wybudować w rodzinnej wsi szkołę z prawdziwego zdarzenia. W ekranizacjo pt “Daleka jest droga” wystąpił m.in. Jan Machulski.
Nie są to ani najlepsze, ani najciekawsze teksty, wybrałam je dość przypadkowo,  bowiem one wszystkie są na równie dobrym poziomie i każde z nich jest interesujące na swój sposób.

Zdecydowanie warto zagłębić się w prozę Ksawerego Pruszyńskiego, bo wcale aż tak bardzo się nie zestarzała i niejednego czytelnika może zaskoczyć.  Zbiór “Trzynaście opowieści” wzbogaca wstęp Józefa Hena, który znał osobiście autora i godnie go zaprezentował.

Polecam, Agnieszka Grabowska
materiał chroniony prawami autorskimi

Wydawnictwo MG
Autor: Ksawery Pruszyński
Tytuł: Trzynaście opowieści
Data wydania: 2021
Ilość stron: 280
ISBN:978-83-7779-672-6 

Agnieszka Grabowska – absolwentka filologii polskiej UJ, nałogowa czytelniczka, blogerka w kratkę. Ambiwertyczka spod znaku Ryb. W wolnym czasie zabiera się za literki. Ma szczęście w konkursach. Nie wyobraża sobie życia bez książek, kawy, kotów i muzyki. Prywatnie – mama i żona. Nie unika kuchni, choć przydałaby się jej patelnia automatycznie odcinająca Internet w kulminacyjnych momentach pichcenia.

(Visited 39 times, 3 visits today)

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Share
Close